Thời sự

Dân sắp hết khổ với hộ khẩu?

Khánh Phương
BizLIVE -
“Người dân lâu nay khổ sở với sổ hộ khẩu lắm”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân nói khi Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật Cư trú (sửa đổi) chiều nay (22/4).
Dân sắp hết khổ với hộ khẩu?
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân
Đây là dự án luật mới được Chính phủ đề nghị bổ sung vào chương trình xây dựng pháp luật của năm nay, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân trong việc thực hiện quyền tự do cư trú.
Một chính sách lớn rất được quan tâm của lần sửa đổi này là thay đổi phương thức quản lý cư trú (thường trú, tạm trú) từ quản lý bằng sử dụng sổ giấy sang phương thức quản lý hiện đại bằng số định danh cá nhân. Theo đó, dự thảo Luật đã bỏ các quy định về sổ hộ khẩu, sổ tạm trú cấp cho hộ gia đình, cá nhân theo Luật Cư trú hiện hành.
Với sửa đổi trên thì cơ quan đăng ký, quản lý cư trú có trách nhiệm thẩm định, cập nhật thông tin địa chỉ thường trú, tạm trú mới của người đăng ký vào Cơ sở dữ liệu về cư trú, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và thông báo cho người đăng ký về việc đã cập nhật thông tin đăng ký thường trú, tạm trú (không cấp sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy).
Đồng ý với chính sách này, song Ủy ban Pháp luật của Quốc hội (cơ quan thẩm tra dự án luật) băn khoăn khi đến nay mới chỉ có hơn 16 triệu công dân được cấp số định danh cá nhân thông qua công tác cấp căn cước công dân và trong thời gian tới sẽ phổ biến việc cấp căn cước công dân trên phạm vi toàn quốc.
Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ tính khả thi của việc cấp số định danh cá nhân cho khoảng hơn 80 triệu công dân còn lại trong khoảng thời gian từ nay đến khi Luật Cư trú (sửa đổi) dự kiến có hiệu lực (năm 2021) để làm cơ sở cho việc quản lý công dân thông qua số định danh cá nhân.
Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho biết hiện đã thu thập đủ 86 triệu bản khai dữ liệu và tháng 6/2021 sẽ hoàn thành cấp số định danh cá nhân.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải làm tốt việc cấp số định danh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội Phan Xuân Dũng cho rằng Hàn Quốc vừa rồi kiểm soát được dịch Covid-19 là vì làm tốt việc này, mỗi người đeo 1 vòng tay mà đi đâu cơ quan quản lý biết hết. Nếu không có cái đó thì Hàn Quốc cũng vỡ trận, Trung Quốc cũng thế.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân phát biểu, người dân lâu nay khổ sở với sổ hộ khẩu lắm. Người nghèo phải tha phương kiếm sống mà vào thành phố thì con cái không học hành được chỉ vì không có sổ hộ khẩu, cực càng thêm cực. Giờ chỉ cần mã số định danh có thể đi lại bất cứ đâu theo yêu cầu cuộc sống.
Ngoài chuyện bỏ hộ khẩu, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho biết, Chính phủ cũng đã thống nhất bỏ các quy định riêng về điều kiện đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc Trung ương. Vì thế dự thảo Luật Cư trú (sửa đổi) trình Quốc hội được thể hiện theo định hướng này, tức là không có quy định riêng về điều kiện đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc Trung ương. Việc đăng ký thường trú tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là như nhau, không có sự phân biệt và được áp dụng chung, thống nhất trên toàn quốc.
Cơ quan thẩm tra cũng đồng ý với sửa đổi nói trên.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật không tán thành việc dự thảo Luật bổ sung 4 trường hợp bị xoá đăng ký thường trú so với Luật hiện hành, trong đó có trường hợp “Vắng mặt tại nơi thường trú từ trên 12 tháng liên tục mà không đăng ký tạm trú ở nơi nào hoặc không khai báo tạm vắng với Công an xã, phường, thị trấn nơi thường trú”.
Các ý kiến này cho rằng quyền tự do cư trú là quyền cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Nhà nước có trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện quyền này. Việc xóa đăng ký thường trú của công dân trong trường hợp công dân vắng mặt tại nơi thường trú từ trên 12 tháng liên tục mà không khai báo tạm vắng dẫn đến Nhà nước không quản lý được sự di chuyển, biến động của công dân và như vậy không đạt được mục tiêu quản lý dân cư thông qua công tác đăng ký cư trú.
Hơn nữa, hiện nay nhiều quy định pháp luật có liên quan còn đang sử dụng nơi thường trú của công dân như một tiêu chí làm cơ sở để xác lập quan hệ giữa công dân với cơ quan nhà nước và giữa công dân với nhau. Vì vậy, nếu xóa đăng ký thường trú thì có thể tác động tiêu cực đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, tờ trình của Chính phủ, báo cáo đánh giá tác động đều chưa đưa ra những giải pháp phù hợp để xử lý những vấn đề này.

KHÁNH PHƯƠNG