Đại sứ Phạm Quang Vinh: “Dưới thời Joe Biden, Mỹ sẽ xem Trung Quốc là thách thức chứ không phải kẻ thù”

Đại sứ Phạm Quang Vinh: “Dưới thời Joe Biden, Mỹ sẽ xem Trung Quốc là thách thức chứ không phải kẻ thù”

Trung Mến
BizLIVE -

Ông Phạm Quang Vinh cho rằng có lẽ việc quản trị của thời kỳ Biden với Trung Quốc sẽ ổn định và dễ lường hơn.

Mới đây, chia sẻ tại buổi sinh hoạt chuyên đề với chủ đề “Bầu cử Tổng thống Mỹ, cuộc chiến pháp lý và tương lại của Mỹ 4 năm tới; quan hệ Mỹ - Việt Nam” tổ chức bởi CLB Cafe Số và Báo Giao thông, diễn giả - cựu Đại sứ Việt Nam tại Mỹ (giai đoạn 2014 – 2018), nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh, cho rằng cuộc bầu cử gây tranh cãi năm nay ở Mỹ sẽ đi vào lịch sử tranh cử Mỹ bởi mức độ cạnh tranh, phân hóa và phức tạp.
LẦN ĐẦU TIÊN SỰ PHẢN ĐỐI CUỘC BẦU CỬ DIỄN RA TRÊN DIỆN RỘNG
Theo đại sứ Phạm Quang Vinh, dù đây không phải là lần đầu tiên người dân Mỹ phải chờ đợi xem ai sẽ chính thức được bầu làm Tổng thống Hoa Kỳ bởi thực tế là trong các năm 1824, 1876, 2000 cũng đã từng xảy ra các tình huống buộc nước Mỹ phải chờ đợi.
Năm nay, sau 17 ngày từ thời điểm 3/11, 17 ngày không phải khoảng thời gian dài nhất so với những thời kỳ mà kết quả bầu cử Tổng thống Mỹ gây tranh cãi và bị hoãn công bố, Ủy ban bầu cử Hoa Kỳ cũng chưa thể xác định được kết quả cuối cùng dù lợi thế đã nghiêng hẳn về ứng cử viên Joe Biden kể cả về số phiếu phổ thông và phiếu đại cử tri dự kiến ở từng bang. Nhìn lại năm 2000, từng mất 36,37 ngày để chốt được kết quả bầu cử. Và cũng đã có lần mất đến 3 tháng để thống nhất được về kết quả bầu cử cuối cùng. 
Tổng thống đắc cử dự kiến Joe Biden cũng mới chỉ là chức danh chưa chính thức do các cơ quan truyền thông và báo chí Hoa Kỳ gọi như vậy.
Kết quả sơ bộ của cuộc bầu cử năm nay đã đối mặt với sự phản đối trên toàn tuyến của một đương kim Tổng thống Mỹ - ông Donald Trump của đảng Cộng hòa. Với năm 2000, sự kiện tụng chỉ diễn ra ở một chỗ, còn toàn cuộc bầu cử họ công nhận, tuy nhiên với lần này họ phản đối ở khắp nơi, đó là về mặt chính trị. Còn về mặt pháp lý, cơ bản là kiện cả cuộc bầu cử, nhưng tập trung chủ yếu tại một số bang chiến trường. 
Việc khiếu kiện của nhóm chiến dịch tái tranh cử của ông Trump hiện chỉ tập trung vào một số bang quan trọng (có lượng Đại cử tri cao) và ở những nơi đối thủ Joe Biden có tỷ lệ thắng sát sao < hoặc = 1%.
Điểm quan trọng lần này nữa là khiếu kiện chính trị của đương kim Tổng thống, thế nên mới dẫn đến hệ lụy là không công nhận kết quả bầu cử, quá trình bàn giao chưa thể diễn ra. 
Cuộc bầu cử hôm 3/11 đã dẫn đến những tranh cãi ngay từ chính các ứng cử viên tranh cử, hai đảng và cả những thế lực ủng hộ ông Joe Biden và ông Donald Trump. Những diễn biến về kết quả bầu cử cũng là chủ đề nóng ở nhiều nơi trên thế giới và báo chí đã và đang phải đề cập rất nhiều.
Từ năm 1896, theo thông lệ, sau ngày bầu cử chính thức ở mỗi kỳ bầu cử tổng thống ở Mỹ, khi một bên thừa nhận thất bại hoặc công nhận phần thắng thuộc về đối thủ của mình thì báo chí sẽ gọi tên ứng cử viên tranh cử đó là “Tổng thống đắc cử” – điều này cơ bản không có gì thay đổi bất chấp quá trình kiểm phiếu ở nhiều nơi vẫn đang diễn ra. Vào năm 2000, tòa án tối cao, tòa án bang can thiệp, cuối cùng ông Bush được tuyên bố chiến thắng với 537 phiếu cách biệt và giành toàn bộ phiếu đại cử tri tại Florida để trở thành Tổng thống Mỹ. 
Tuy nhiên, cuộc tổng tuyển cử năm nay lại hoàn toàn khác. Ông Trump từ đầu đã tự tin tuyên bố mình chiến thắng, bất chấp đối thủ Biden đang dẫn trước cả phiếu phổ thông lẫn phiếu đại cử tri. Sau này, dù có nói “Biden đã thắng” nhưng ông cũng khẳng định sau đó thông qua trợ lý của mình rằng đó là cách nói mỉa mai nhằm vào đối thủ Joe Biden và các tờ báo đã gọi tên ông Biden là “tổng thống đắc cử”.
Việc kiểm phiếu lại, công bố kết quả kiểm phiếu tại một số bang quan trọng vẫn đang diễn ra. Một số quận, địa hạt (ví dụ tại bang Michigan) đang lâm vào trạng thái chần chừ hoặc chưa thể công bố do bế tắc, áp lực từ nhiều phía.
DONALD TRUMP KHÓ CÓ CƠ HỘI “LẬT NGƯỢC THẾ CỜ”?
Theo ông Phạm Quang Vinh, cho tới thời điểm này, về cơ bản ông Trump khó có cơ hội lật lại được thế cờ mà ứng viên đối thủ Joe Biden đang có được. Mặc dù vậy, đương kim Tổng thống Mỹ vẫn quyết không chấp nhận thua cho đến khi có kết quả cuối cùng.
Như vậy có thể thấy cuộc chiến của ông Donald Trump hiện không tập trung vào vấn đề lượng phiếu bầu ở tất cả các bang nữa bởi rất khó để vượt qua ông Joe Biden, bất kể các cáo buộc, khiếu nại của ông chủ đương nhiệm của Nhà Trắng vẫn đang được xem xét.
Vì vậy, nhóm chiến dịch tái tranh cử của ông Donald Trump hiện nay còn trông đợi vào điều gì? Theo ông Phạm Quang Vinh, việc khiếu kiệu của ứng viên Donald Trump này đang tập trung vào ba vấn đề chính là sự hợp lệ của các lá phiếu, quá trình cử tri đi bỏ phiếu và việc kiểm phiếu ở các bang có diễn ra công khai, minh bạch và khách quan hay không.
Những khiếu kiện và cáo buộc của ông Trump có thể dẫn đến việc một số bang, thậm chí tại một số quận – hạt ở các bang đó không xác định được chiến thắng nghiêng về bên nào. Từ những cấp bầu cử thấp nhất đó, cũng có thể khiến cho việc công bố kết quả ở từng bang gặp khó khăn, thậm chí bế tắc.
Cuộc bầu cử năm nay có thể cũng có kịch bản như báo chí Mỹ đã đề cập, tức phần thắng thuộc về ông Joe Biden. Tuy nhiên, cũng có thể dẫn đến kịch bản khác, tức là Quốc hội (Hạ viện – bầu Tổng thống và Thượng viện Mỹ - bầu Phó Tổng thống) phải can dự.
Trường hợp này sẽ xảy ra khi một hoặc một số nơi, đặc biệt là ở các bang nơi Trump kiện và có tỷ lệ thắng thua sát nút, vì nhiều lý do không đưa được kết quả kiểm phiếu cuối cùng vào cuối tháng 11 – chậm nhất là trước ngày 8/12/2020 – bởi chỉ khi có kết quả mới chính thức mới có thể xác định số đại cử tri thuộc về bên nào để tiến hành bầu tổng thống (hạn chót là ngày 14/12/2020).
QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT CÁC KHIẾU KIỆN
Theo ông Phạm Quang Vinh, các khiếu kiện của ông Donald Trump sẽ được Ủy ban bầu cử Mỹ xem xét, cân nhắc và xử lý. Theo luật, các tòa án ở cấp bang cũng có thẩm quyền đưa ra quyết định có cho kiểm tra lại hoặc không kiểm tra lại quá trình bầu cử ở bang mình.
Nếu tiến trình kiện cáo của ông Trump bị bác bỏ do không có bằng chứng xác thực thể hiện các cáo buộc của mình là đúng hoặc các tiến trình công bố kết quả, các đại cử tri đi bầu diễn ra đúng các mốc thời gian đã dự kiến (8/12 và 14/12 như đã đề cập ở trên), chiến thắng sẽ được quyết định cho ứng viên của đảng Dân chủ.
Trái lại, trong có một tình huống bất ngờ, thay đổi nào đó xảy ra (chẳng hạn như có bang quan trọng không đưa ra được kết quả kiểm phiếu hoặc không quyết định được ai thắng ở bang mình) hoặc khiếu kiện có kết quả, việc quyết định ai sẽ là tổng thống Mỹ tiếp theo sẽ do Quốc hội Mỹ định đoạt.
Khi vấn đề được đẩy lên Quốc hội Mỹ hoặc Tòa án tối cao, lúc đó ứng viên nào giành thắng lợi trong bầu cử sẽ tùy thuộc vào thế lực mà đảng đó đang giữ ở cơ quan quyền lực này (số ghế của đảng Dân chủ và Cộng hòa ở Hạ viện và Thượng viện). Có lẽ, đây cũng là hy vọng cuối cùng của ông Trump bởi hiện nay:
Tại Tòa án tối cao Mỹ, đảng Cộng hòa đang nắm lợi thế vì Thẩm phán là người do ông Trump bổ nhiệm. Tại Hạ viện, người của phe Dân chủ đang chiếm số đông nhưng cũng có thể sớm có thay đổi vì bầu tổng thống cũng đi cùng với bầu cử tranh ghế ở hai viện. Ở Thượng viện, các Thượng nghị sỹ Cộng hòa cũng đông hơn Thượng nghị sỹ Dân chủ.
Đáng lưu ý là, các chính sách đối nội, đối ngoại của nước Mỹ chủ yếu do Quốc hội Mỹ thông qua. Một mình tổng thống, dù là ai lên nắm quyền cũng khó lòng thực hiện những chính sách của mình nếu như không có được sự ủng hộ từ những đảng viên của mình ở Quốc hội.
CHÍNH SÁCH THỜI JOE BIDEN SẼ TRUYỀN THỐNG VÀ DỄ ĐOÁN HƠN?


Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh cho rằng trong trường hợp ông Joe Biden chính thức được bầu làm Tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ, các chính sách của chính trị gia này sẽ rất khác so với ông Donald Trump. 
Thứ nhất, khả năng cao ông Biden sẽ quay lại ngoại giao truyền thống, dễ đoán định và có nhiều lớp chiến lược, sẽ không có tính bất ngờ, đột phá hay thay đổi như ông Trump.
Thứ hai, ông Biden sẽ nhấn mạnh hệ giá trị nhiều hơn. Hệ giá trị vốn là truyền thống của đảng Dân chủ, đồng thời cũng là di sản từ thời ông Barack Obama và Joe Biden. Hệ giá trị này không chỉ là dân chủ, dân quyền, mà còn là biến đổi khí hậu, năng lượng sạch, tiêu chuẩn lao động. 
Thứ ba, chính ông Joe Biden cũng đã nói, đó là tái khôi phục và coi trọng hơn mối quan hệ đồng minh và đối tác. Theo đó, chắc chắn ông Biden sẽ sử dụng nhiều hơn cách tiếp cận thông qua các cơ chế và tổ chức đa phương.
Tuy nhiên, không phải ông Joe Biden có thể làm tất cả những gì ông muốn. Có cái dễ, có cái rất khó.
Thứ nhất, ông Biden chắc chắn trong giai đoạn đầu phải tập trung vào đối nội. Bởi câu chuyện đối nội nước Mỹ quá lớn. Ông đương đầu với bài toán kép: kiểm soát dịch bệnh và mở cửa để phục hồi nền kinh tế. 
Thứ hai, nước Mỹ đang phân cực như vậy trong khi khẩu hiệu của Joe Biden là đoàn kết.
Cả hai yếu tố này đều có hệ lụy rất lớn tới chính trường nước Mỹ. Hai năm nữa sẽ có bầu cử giữa kỳ. Thông thường sẽ thay đổi cán cân quyền lực ở Thượng viện hoặc Hạ viện. Thậm chí cuộc bầu cử lần này với 3 vấn đề tác động vào lộ trình phân cực chính trị ở nước Mỹ, bầu cử năm 2024 chưa chắc đã dễ cho bất kỳ ứng viên nào. 
Cá nhân ông Phạm Quang Vinh nhận định rằng, câu chuyện 1 hay 2 nhiệm kỳ sẽ là câu chuyện lớn. Nếu là 4 năm thì sẽ là một tầm nhìn khác, nếu 8 năm sẽ lại khác với lứa tuổi như ông hiện tại.  
Về đối ngoại, trong tương lai gần, ông sẽ Joe Biden quay lại với vấn đề biến đổi khí hậu, Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu hay Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Nhưng nếu ông muốn giải quyết câu chuyện về Iran hay bán đảo Triều Tiên lại có những cái khó nhất định. 
Ông Biden không chỉ phải đối phó với tình hình thực tại mà còn phải đối diện với những di sản của ông Trump. Một ví dụ di sản của Trump mà khó có thể thay thế được, chỉ có thể cập nhật, chính là vấn đề Trung Đông. Nếu nhìn lại từ thời ông Obama trở về trước, toàn bộ Trung Đông là đổi đất lấy hòa bình, đối thoại hòa bình giữa Israel và Ả Rập, 2 Nghị quyết 1947-1948 và 1967 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc… Đây là những thứ mà ông Trump đã phá. Và câu chuyện mở ra là Israel nối lại quan hệ ngoại giao với vương quốc Ả Rập, Bahrain. Đằng sau đó có thể là một loạt các nước vùng vịnh, gồm cả những nước rất lớn như Ả Rập Saudi và cả Sudan. 
Những câu chuyện này không thể lật ngược được, kết hợp với câu chuyện cái mới, cái cũ. Cái mới của ông Biden, cái cũ của ông Obama và di sản của Donald Trump. Kết hợp những cái này là điều không dễ trong khi phải tập trung vào các vấn đề trong nước. 
Với cách tiếp cận của ông Biden, một vấn đề rất lớn chính là câu chuyện Trung Quốc. Cá nhân tôi cho rằng cạnh tranh Mỹ-Trung đã trở thành cạnh tranh chiến lược, có cả câu chuyện lợi ích và cả chuyện ngôi vị. Nó được sự đồng thuận của hai đảng và khó có thể khác được. Vì vậy, cạnh tranh chiến lược này là lâu dài và gia tăng. Nhưng Mỹ và Trung Quốc không thể không hợp tác được. Nhưng việc quản trị sự cạnh tranh và hợp tác này giữa Trump và Biden chắc chắn sẽ khác. Một điều mà ông Biden đã nói là dựa vào hợp tác quốc tế, thứ hai là phối hợp với hệ thống đồng minh và đối tác. 
Ông Phạm Quang Vinh cho rằng có lẽ việc quản trị của thời kỳ Biden với Trung Quốc sẽ ổn định và dễ lường hơn. Dù cạnh tranh chiến lược vẫn gia tăng nhưng sẽ không để lòng tin chiến lược của hai bên sụt giảm tới mức thấp nhất như hiện nay, trong suốt 6 tháng qua không có liên lạc gì cả, dù hai bên có rất nhiều kênh để liên lạc. Rủi ro sẽ ít hơn, nhưng liệu khả năng quản trị hiệu quả hơn hay không lại là câu chuyện khác.
Qua thời kỳ 4 năm của ông Trump, có lẽ một số mặt nước Mỹ có thể nhận diện lại, chỉ có cách tiếp cận xử lý có thể sẽ khác. Đó là câu chuyện Trung Quốc vươn lên. Chắc chắn Mỹ sẽ xem Trung Quốc là thách thức, đối thủ số một - nhưng không phải kẻ thù.

TRUNG MẾN