Kinh doanh

SCIC lý giải nguyên nhân chậm cổ phần hoá, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Hạ An
BizLIVE -

Việc tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị doanh nghiệp để bán vốn có thể dẫn đến một số bất cập...

SCIC lý giải nguyên nhân chậm cổ phần hoá, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp
Ảnh minh họa.
Tại Diễn đàn Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tổ chức sáng 8/8, ông Trần Nguyên Nam Phó trưởng ban phụ trách Ban kế hoạch tổng hợp, Tổng công ty Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) cho biết, hầu hết các công ty TNHH 1, 2 thành viên mà SCIC tiếp nhận có quy mô nhỏ, còn nhiều tồn tại vướng mắc về tài chính kéo dài, đứng trước nguy cơ phá sản, thậm chí mất hết vốn nhà nước không đủ điều kiện triển khai cổ phần hóa.
Đối với các doanh nghiệp mà SCIC cổ phần hóa theo Quyết định số 1001/QĐ-TTg ngày 10/7/2017 thì còn nhiều vướng mắc về thể chế, chính sách. Nhìn chung, pháp luật còn quy định chồng chéo tại nhiều văn bản thay vì tại một văn bản duy nhất, cho dù chỉ ở cấp thông tư. Bên cạnh đó, các quy định hiện hành chủ yếu mới chỉ dừng ở các quy định khung, mang tính nguyên tắc.
Đặc biệt, việc tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị doanh nghiệp để bán vốn có thể dẫn đến một số bất cập, ông Nam cho hay.
Hơn nữa, dù doanh nghiệp có một số lợi thế nhất định về đất đai nhưng kết quả kinh doanh yếu thua lỗ kéo dài, mâu thuẫn nội bộ, tranh chấp giữa các nhóm cổ đông; tỷ lệ sở hữu của nhà nước thấp... thì vẫn không thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư, dẫn đến bán vốn nhiều lần không thành công.

Theo quy định trình tự thực hiện bán vốn thông qua đấu giá công khai, trường hợp đấu giá công khai không thành công thì thực hiện chào bán cạnh tranh; chào bán cạnh tranh không thành công thì thực hiện theo phương thức thỏa thuận.

Quy định này khiến cho quy trình bán cổ phần của SCIC và các doanh nghiệp nhà nước khác có thể bị kéo dài vì phải thực hiện thêm một bước chào bán cạnh tranh (phải công bố lại thông tin thêm 20 ngày) trước khi được bán thỏa thuận cho nhà đầu tư nếu đấu giá không thành công trong khi bản chất chào bán cạnh tranh cũng gần giống như đấu giá, chỉ khác ở chỗ nhà đầu tư được đặt nhiều mức giá khác nhau.

Trong quá trình thoái vốn của SCIC đã xảy ra không ít khiếu kiện, tranh chấp liên quan đến việc xử lý thu hồi tiền đặt cọc của nhà đầu tư do vi phạm quy chế đấu giá… Mặt khác, việc quy định các nhà đầu tư phải đặt cọc bằng tiền đồng (trừ một số ít trường hợp đặc biệt khi giao dịch có giá trị lớn như VNM, bên bán mới có thể xin phép cơ quan chức năng cho phép nhà đầu tư đặt cọc bằng ngoại tệ) bị nhìn nhận là tạo thêm rủi ro cho nhà đầu tư nước ngoài.

Doanh nghiệp mua cổ phần vì "đất vàng"?
Phát biểu tại Diễn đàn, Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước là chủ trương quan trọng giúp tái cơ cấu nền kinh tế và được kỳ vọng là sẽ có tác động trực tiếp đến khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện đang bị đánh giá là quản trị yếu kém và hiệu quả thấp.
Tuy nhiên, ông Long cho rằng, thực tế thời gian qua cho thấy còn không ít khó khăn để có thể đạt được những mục tiêu này. Nhiều ý kiến cho rằng cứ bán công ty cho nhà đầu tư ngoại là coi như “mất tất” hoặc “mất thương hiệu” nhưng nếu xét trên phương diện của một quốc gia thì việc đánh giá cái được, cái mất cần phải thực hiện một cách toàn diện.
Thời gian vừa qua, nhiều vụ việc bán cho nhà đầu tư chiến lược trong nước cũng đã để lại những bài học như trường hợp CPH Hãng phim truyện Việt Nam (VFS) - một thương hiệu điện ảnh có tuổi đời gần 60 năm. Nhà đầu tư chiến lược là Tổng Công ty vận tải thủy (Vivaso) không hề có kinh nghiệm và khả năng trong lĩnh vực sản xuất phim.
"Tôi cũng tin rằng, không ít những nhà đầu tư chiến lược Việt khác tham gia mua cổ phần của doanh nghiệp nhà nước chỉ nhằm mục đích chính là bất động sản và những khu đất vàng hơn là nhằm vào thương hiệu hoặc ngành kinh doanh chính của doanh nghiệp", ông Long nói.
Mặc dù vậy, ông Long cũng chỉ ra rằng, việc Nhà nước còn nắm tỷ lệ sở hữu lớn khiến doanh nghiệp nhà nước khó thay đổi về chất. Trong giai đoạn 2011 – 2016, trong số 426 doanh nghiệp, nhà đầu tư chiến lược chỉ nắm giữ 7,3% vốn điều lệ của doanh nghiệp cổ phần hoá.
Điều này đã dẫn đến một thực tế đáng quan ngại là doanh nghiệp nhà nước không có sự thay đổi căn bản về cơ chế quản trị, nhân sự, là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.
Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp, việc tham gia vào Hội đồng quản trị của nhà đầu tư chiến lược chỉ mang tính hình thức vì tỷ lệ cổ phần nắm giữ cũng chưa quá được 35% để có tiếng nói trong quản lý, điều hành doanh nghiệp, ông Long chỉ ra.
Ông Long cũng cho rằng, trong nhiều trường hợp, chậm cổ phần hóa, thoái vốn cũng đồng nghĩa với khả năng gây thất thoát cho Nhà nước càng lớn. "Trong suốt thời gian dài vừa qua, chúng ta đã nghe đến nhiều trường hợp 'càng để lâu càng mất vốn' hoặc 'càng để lâu càng lỗ'", ông Long nói. 

HẠ AN